6 Şubat Benzeri Deprem Riski: Orası Alarm Veriyor

Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, Van’ın doğusunda 250 km’lik hattın 6 Şubat benzeri yıkıcı deprem üretebileceğini açıkladı. Uydu radar verileri ve sismik stres haritası.

Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, Leeds Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen uydu radar çalışmaları neticesinde Van’ın doğusunda büyük bir sismik hareketlilik saptandığını duyurdu. Yapılan sismik gerginlik haritası analizleri, bölgede 250 kilometre uzunluğundaki devasa bir sistemin homojen biçimde gerildiğini ve 6 Şubat Hatay depremlerine benzer yıkıcı bir sarsıntı üretme potansiyeline sahip olduğunu gösteriyor. 2011 Van depreminin sismik stresi boşaltmaya yetmediği vurgulanırken, Doğu Anadolu’daki bu hat üzerinde yıllık bazda Türkiye’nin en yüksek stres birikimi kaydedildi. Güncel deprem haberleri takipçileri için bu veri, bölgedeki riskin ciddiyetini bilimsel kanıtlarla ortaya koyuyor.

250 Kilometrelik Hat Neden Riskli?

Hakan Kutoğlu’na göre Van’ın hemen doğusunda yer alan 250 kilometrelik fay sistemi, Türkiye sınırları içerisindeki en yüksek yıllık stres birikimine sahip bölge konumunda bulunuyor. Çaldıran fayının kuzey ve güney uzantılarını kapsayan bu hat, homojen gerginliği sebebiyle 6 Şubat 2023 depremlerindeki gibi birden fazla segmentin aynı anda kırılma riskini taşıyor. Bölgedeki yer kabuğu hareketleri incelendiğinde, kırmızı ile işaretlenen yüksek gerilim alanlarının tek bir blok halinde hareket ettiği gözlemleniyor.

Lakin kamuoyu odağı daha çok batıdaki faylar üzerindeyken, Doğu Anadolu’daki bu sessiz devasa enerji birikimi bilim insanlarını tedirgin ediyor. 1647 ve 1976 yıllarında 7.3 büyüklüğünde sarsıntılar üreten Çaldıran fayı bölgesi, uzun yıllardır büyük bir deprem kaydı barındırmayan devasa bir boşluğu temsil ediyor.

6 Şubat Benzeri Eş Zamanlı Kırılma İhtimali

Haritadaki 250 kilometrelik alanın baştan aşağı homojen bir kırmızı renge sahip olması, sistemin tek parça halinde çalışabileceğine işaret ediyor. Prof. Dr. Kutoğlu, bu durumun 6 Şubat’ta Hatay’da görülen “zincirleme kırılma” mekanizmasını tetikleyebileceğini belirtiyor. Sistemin eşit oranda gerilmesi, bir noktada başlayacak kırılmanın tüm hattı boydan boya etkileme riskini artırıyor. Bu sebeple bölgedeki yapı stoğu ve deprem tedbirleri için vaktin daraldığı ifade ediliyor.

Uydu Radar Tekniği (Interferometri) ile Anlık İzleme

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) ve Leeds Üniversitesi ortaklığında yürütülen projede “radar interferometri” adı verilen yöntem kullanılıyor. Bu teknoloji, uydudan gönderilen sinyallerin yeryüzünden geri dönüş sürelerini ölçerek, milimetrik düzeydeki sismik gerginlik haritası verilerini oluşturuyor. Klasik yöntemlere göre çok daha hassas sonuçlar veren bu teknik, fayların hangi hızla enerji biriktirdiğini anlık olarak takip etmeye olanak tanıyor.

Fakat Türkiye’nin sahip olduğu 500’den fazla aktif fayın yanı sıra henüz keşfedilmemiş kör fayların bulunması, bu tarz teknolojik izlemelerin hayatiyetini artırıyor. Van’ın doğusundaki hat, şu an için sismik stresin “doyma noktasına” en yakın bölgelerden biri olarak raporlanıyor.

2011 Van Depremi Enerjiyi Boşaltmaya Yetmedi mi?

Vatandaşlar arasında 2011 yılında yaşanan yıkıcı sarsıntının bölgeyi rahatlattığı yönünde yaygın bir inanış mevcut. Bilimsel veriler ise durumun tam tersini söylüyor. Kutoğlu, 2011 depreminin sadece çok küçük bir alanı kapsadığını, arka planda çalışan devasa mekanizmanın ise enerji biriktirmeye devam ettiğini vurguluyor. O dönemki sarsıntı, ana sistemin sadece bir parçasıydı; esas büyük kütle henüz kırılmadı.

Şehir genelinde ve kırsal alanlarda kentsel dönüşüm ile yapı güvenliği çalışmalarının bu sismik gerçekliğe göre hızlandırılması gerekiyor. Bilhassa yüksek stres birikimi olan hat üzerindeki yerleşim birimleri için acil durum eylem planları güncellenmelidir.