Elektrik Tellerindeki Kuşlar Neden Çarpılmaz?

Kuşlar yüksek gerilim hatlarında nasıl güvenle duruyor? Potansiyel fark ve akım direnci gibi fiziksel etkenlerin kuşları nasıl koruduğunu inceledik.

Yüksek gerilim hatlarına dizilen kuşların güvende kalması, tamamen elektriğin temel doğasıyla açıklanıyor. Elektrik akımının iletim hattı boyunca ilerleyebilmesi için devrenin kapanması gerekir. Kuşlar tek bir kabloya konduklarında, iki ayakları aynı iletken üzerinde yer aldığı için aralarında bir “potansiyel fark” meydana gelmez. Elektrik, direnci çok yüksek olan kuşun vücuduna girmeyi tercih etmez iletkenliği mükemmel olan metal tel üzerinden yoluna devam eder. Bu fiziksel gerçeklik, küçük canlıların o tehlikeli hatlarda huzurla dinlenmesini sağlıyor. İşin arka planında hava yalıtkanlığı ve anatomik detaylar gibi şaşırtıcı faktörler yatıyor.

Potansiyel Fark ve Akımın Doğası

Enerji santrallerinden çıkan elektrik, devasa ağlar boyunca ilerleyip kaynağına dönerek bir döngüyü tamamlar. Bir insan toprağa basarken çıplak tele dokunduğunda bu devreyi kendi bedeni üzerinden tamamlar ve akıma kapılır. Küçük bir kuş sadece tek bir tele tünediğinde bu tehlikeli döngü oluşmaz.

Vücudun iki noktası arasında elektriksel bir gerilim farkı kalmadığı için akım yön değiştirmez. Kuşların tüylerinin ve etrafı saran havanın zayıf iletken özellik taşıması da ekstra bir koruma kalkanı yaratır. Elektrik, bakır veya alüminyum gibi devasa bir otoyol varken zorlu ve dirençli bir yola sapmaz.

Ohm Kanunu ve Direnç Faktörü

Akımın davranışı lise sıralarında öğretilen Ohm Kanunu’na sıkı sıkıya bağlıdır. Elektrik, yolculuğu sırasında karşısına çıkan seçeneklerden direnci en düşük olanı doğrudan tercih eder. Kuşun dokusu ve hücre yapısı, metal bir kabloya kıyasla çok daha yüksek dirence sahiptir.

Dolayısıyla kuş tek tele temas halindeyken iletilen elektronlar, canlının vücuduna sapmak yerine iletken kablodan akmayı sürdürür. Kuşlar bu kusursuz denge sayesinde o yüksek noktalarda tehlikeden uzak kalır.

Büyük Kanatlı Türler Neden Risk Altında?

Kurulu sistem serçe, sığırcık veya güvercin gibi küçük vücutlu canlılar için tam bir güvenlik sunarken, devasa kanat açıklığına sahip türler büyük risk taşıyor. Leylekler, kartallar veya akbabalar devasa kanatlarını açtıklarında istemeden iki farklı çıplak tele aynı anda temas edebiliyor.

Bazen de bir tel ile doğrudan topraklanmış bir elektrik direğine aynı anda dokunabiliyorlar. Bu çift noktaya temas anında devre doğrudan kuşun gövdesi üzerinden tamamlanıyor. Akım, aradığı ikinci yolu bulduğu için canlının üzerinden geçerek toprağa ulaşıyor. Çarpılma vakalarının temelinde yatan durum tamamen bu temas hatasıdır.

Enerji Hatlarında Alınan Güvenlik Önlemleri

Avrupa kıtasında her yıl milyonlarca kuşun çarpılma sonucu hayatını kaybetmesi, enerji dağıtım şirketlerini ve çevre derneklerini harekete geçirdi. Yüksek gerilim hatları arasına ark oluşumunu önlemek ve temas riskini sıfırlamak adına daha geniş mesafeler konuluyor. İletkenlerin ana direklere bağlandığı köşe noktalarda seramik veya cam izolatörler kullanılıyor.

Editörün Notu: Fiziksel temas prensipleri, akımın daima “en az dirençli” yolu seçmesi kuralına dayanır. Doğadaki canlıların insan yapımı altyapılarda hayatta kalmasını sağlayan temel unsur tam olarak bu basit fizik yasasıdır.

Kaynak: Sözcü